बोक्सीको टोकाई (Witch bite) - चिकित्सकीय परिप्रेक्ष्यमा

पटक पढिएको
प्रायजसो महिलाहरुले बिहान उठ्दा शरीरमा निलडाम भेट्दा त्यसलाई नेपाली संस्कृतिमा "बोक्सीको टोकाई" को रुपमा लिने गरिएको छ। "बोक्सी" आफै एउटा अन्धविश्वास हुँदा "बोक्सीको टोकाई" को औचित्य कसरी साबित गर्न सकिएला? तर सुत्दा नभएको डाम बिहान उठ्दा कसरी देखियो त? यसको विज्ञानको बारेमा छोटो कुरा गरौँ।

निलडाम कसरी बन्छ?


अंग्रेजीमा यसलाई "bruise" अथवा "contusion" भनिन्छ। कुनै चोटपटक लाग्दा छाला मुनिका स-साना रक्तनलीहरू फुट्दा रगत यथावत बाहिरी छालाको तह मुनि फैलन्छ र निलो डाम देखुनुका साथै सुन्निने र दुख्ने समेत हुन्छ।

चोटपटक नलागी निलडाम कसरी उत्पन्न हुन्छ?


१. छालाका स-साना रक्तनलीलाई सहायता दिने तत्वको समस्या: छालामा "कोलाजेन" हुन्छ जसले रक्तनलीहरुलाई सानोतिनो चोटपटकबाट बचाउँछ। यो "कोलाजेन"को तह पातलो भएमा अनपेक्षित चोटपटकले पनि निलडाम बस्न सक्छ, जस्तै - सुत्दा दबाब पर्ने स्थानहरुमा। बोसो कम छालामा पातलो व्यक्तिमा पनि यस्ता निलडामहरु सजिलै देखिन सकिन्छ। कोलाजेन पातलो हुने केहि कारणहरु -

  • बुढ्यौली
  • लामो समयसम्म घामको अनावरण
  • "कोलाजेन" कम्जोर हुने रोगहरु जस्तै - 'एहलेर डानलोस सिन्ड्रोम'
पुरुषहरुमा भन्दा बढी महिलाहरुमा यो देखिनु पछाडिको रहस्य पनि येही "कोलाजेन" मा लुकेको छ। सामान्यतयाः पुरुषको छालामा भन्दा महिलाको छालामा "कोलाजेन" कम हुने अनुसन्धानहरुले पुष्टि गरेको छ।

२. रक्तनलीको परखालमा कम्जोर हुनु:

रक्तनलीको भित्तालाई बलियो बनाउने पनि "कोलाजेन" नै हो र यो कम्जोर भए रक्तनली सजिलै फुट्ने सम्भावना हुन्छ र यस्तो हुने अवस्था - भिटामिन "सी" को कमि हो। भिटामिन "सी" रक्तनलीको पर्खालको कोलाजेनलाई अत्यावश्यक तत्व हो र यसको कमीले "स्कर्भी" रोग हुन्छ।

अर्को अवस्था जसलाई "भास्कुलाइटिस" भनिन्छ; यसमा पनि रक्तनलीको पर्खालको सूजन हुने भएकोले कम्जोर हुन्छ र सजिलै फुटेर निलडाम बस्छ।

मधुमेहमा पनि "सुगर" लामो समयसम्म उच्च रहँदा रक्तनलीको पर्खाल कम्जोर हुन्छ र मधुमेह रोगीहरुमा यस्ता निलडामहरु पाउनी स्वाभाविक हो।

३. रक्तश्राव रोक्ने रक्तकोषिका "प्ल्याटिलेट" कम हुनु वा कमसल हुनु:

चोटपटक लागेको अवस्थामा रक्तश्राव रोक्न त्यहाँ "प्ल्याटिलेट" जम्मा हुन्छ। यसको कमी हुने केहि अवस्थाहरु -

  • रगत पातलो गर्ने औषधि जस्तै - एस्पिरिन
  • रगतको क्यान्सर - लयूकेमिया
  • गर्भावस्था
  • आई.टि.पी.


४. रगत जमाउने तत्वहरु "कलटिंग फ्याक्टर" कम हुनु:

चोटपटक लागेको ठाउँमा "प्ल्याटिलेट" जम्मा भैसकेपछी त्यसलाई "गम" ले जसरी बलियो गरि संगै टाँस्ने काम 'क्लटिंग फ्याक्टर" ले गर्छ। यसको कमी हुने केहि अवस्थाहरु -

  • रगत पातलो गर्ने औषधि जस्तै - वारफारिन
  • कलेजोको रोग
  • भिटामिन "के" को कमी
त्यसैले ठूलाठूला र बारम्बार देखापर्ने अस्पष्टिकृत निलडामलाई उपेक्षा नगरी त्यसको निम्ति स्वास्थ्यकर्मी सङ्ग सल्लाह लिन आवश्यक हुन्छ।


लेखकको बारे:

डा. सुलभ कुमार श्रेष्ठ

सामाजिक संजाल: Twitter | Facebook | Google Plus

तपाईंको प्रतिक्रिया